Silence of the Tides trok inmiddels al meer dan 35.000 bezoekers in de Nederlandse bioscopen. Ondertussen blijft het ook internationale prijzen regenen. Op het Guangzhou International Documentary Film Festival in China (GZDOC), met 3.670 inzendingen uit 125 landen, werd Pieter-Rim de Kroon deze week bekroond met de Best Documentary Director Award, terwijl de film de tweede prijs won.

Het juryrapport van GZDOC: “The sun, moon and stars, skylights and cloud shadows, changing seasons, endless life, drifting dust and falling snow. They dance with the sky, lingering with the flowing water, stretching in the wind, alternating a dreamlike state. Between the breath of the Wadden Sea, all things are together. In both content and form, Silence of the Tides is a precious gift.”

Eerder werd Silence of the Tides onder meer bekroond op IDFA, het Natourale Nature & Environment Film Festival in Wiesbaden en het Thessaloniki Documentary Festival. De film van Pieter-Rim de Kroon (Hollands licht) is een intens cinematografisch portret van het internationale Waddengebied. Een film die in- en uitademt met de getijden van het Werelderfgoed, een van de grootste aaneengesloten wetlands ter wereld, terwijl het de breekbare relatie tussen mens en natuur verkent. Een hypnotiserende blik op de cycli en contrasten van de seizoenen: leven en dood, storm en stilte, de massa en het individu. Een poëtische overpeinzing zonder voice-overs of interviews tegen een overweldigend decor van lucht, water, wind, mist en voortdurend veranderend licht.

Silence of the Tides, speciaal gemaakt voor het grote doek met als eerste Nederlandse productie een levensechte Dolby Atmos soundtrack, is een hallucinerende bioscoopervaring.

De gemiddelde natuurfilm lijkt eigenlijk verdacht veel op de meeste mensenfilms: er zijn helden, slachtoffers, een doel, helpers, tegenstanders, liefde, afwijzing, survival of the fittest. David Attenborough is er een meester in.

Vaak zijn de verhalen keurig gebaseerd op wetenschappelijk onderzoek. Maar waar wetenschappers al de neiging hebben om de uitkomsten van hun onderzoek te simplificeren voor het publiek, doen media er graag nog een schepje bovenop. Want wie zit er nu te wachten op een verhaal vol gaten, onzekerheden en mitsen en maren?

Dat valt pas echt op als je een natuurfilm ziet waarin dat níet gebeurt: namelijk in Silence of the Tides, een documentaire van regisseur Pieter-Rim de Kroon over de Waddenzee – de grootste droogvallende zee ter wereld, die zich vanaf Texel uitstrekt naar het oosten en het noorden tot aan het Deense eilandje Langli. Unesco Werelderfgoed, dat natuur van Alaska en Siberië tot Afrika aan elkaar verbindt. De film kwam al in 2020 uit, maar draait door corona nu pas in de bioscopen.

Hoe je mensen fascineert met losse flarden natuurkennis

Wat moet je met onze gebrekkige kennis van dieren, planten, ecosystemen – of beter gezegd, die speldenknoppen van kennis in een zee van open vragen? Hoe fascineer je mensen met losse flarden aan natuurkennis?

Silence of the Tides geeft een geniaal antwoord op die vraag, door een nóg grotere leugen van veel natuurfilms ook overboord te gooien: mensloosheid. Het is een film zonder uitleg, maar mét mensen.

Je ziet de vloed komen en gaan, geulen vollopen en weer leeg, terwijl groepjes roepende rotganzen overvliegen – zacht roepend rotrotrot. Maar je ziet ook mannen in waadbroeken, tot hun middel in het water, sjorrend aan een net, in de weidse stilte onder de brandende zon.

Je ziet een mens gedoopt worden in een kerkje op een waddeneiland, een babykluutje dat met een klein wipsnaveltje onzichtbaarheden uit een weerspiegelend plasje vist, een boer die een Texels schaap helpt bevallen. Een paar zilvermeeuwen die chaos scheppen in een broedkolonie en in het tumult een kuiken achteroverslaan, en een slachter die een lam de keel opensnijdt, terwijl het ondersteboven aan een vleeshaak bungelt.

Geen weetjes over trekvogels, geen alarmerende woorden over vissers die een kokkelbed vernielen, geen mooie praatjes over duurzaam vissen. Geen verhaal over een zeehond die een ander verslaat om een vrouwtje te krijgen, geen historische uitweiding over het gammele locomotiefje, eenzaam tuffend over een roestig spoor op het wad. Al het leven naast elkaar, en net als in het echt zonder uitleg.

De gouden vondst: toon niet alleen de natuur, maar ook de mensen die erin werken

Niet dat je niks leert. Integendeel. Je kijkt over de schouder van mensen die een gps-zender op de rug van een kanoet binden. Onderzoekers met modderige laarzen en een steekbuis, die gebogen over een zeef een schamele wadpier inspecteren. Een serie langwerpige schelpen – scheermessen – die in porseleinen bakjes op een laboratoriumtafel staan te wachten.

En dat is een gouden vondst. Silence of the Tides vertelt niet hoe de natuur in elkaar steekt, maar toont de mensen die erin werken, speuren, leven, en wat zij zien. Geen glad verhaal, maar simpelweg beelden – waanzinnig mooie beelden, dat wel – van waar onze kennis vandaan komt, in al haar knullige onvolkomenheid. Net zo knullig als de lepelaar, die met zijn lange snavel een tak in zijn nest probeert vast te klemmen.

Dat rosse grutto’s wadpieren eten kan je zelf concluderen – en daarmee het gat vullen tussen observaties en feiten, zoals ook de onderzoekers dat moeten overbruggen met hun fantasie.

En waarom eten ze die pieren dan, die rosse grutto’s? Tja, waarom eten mensen lammeren?

De film zegt niet waar de kanoeten uit de Waddenzee precies naartoe migreren, laat staan waarom. Je ontdekt wel dat één kanoet over Groenland naar Alaska vliegt, met een gps-rugzakje om.

Wat we écht weten van het leven op het wad

Zo vertelt Silence of the Tides wat we écht weten van het leven op het wad: dat mensen er eten en kennis vinden, en heel veel andere dieren ook. Dat mensen hele bergen kokkels opvissen, en dat andere dieren die ook lekker vinden. Dat wadvogels leven van het leven in de prut, en mensen ook. Dat vogels opvliegen van mensen die vliegen in straaljagers, maar ook weer gaan zitten.

Zo construeren de makers wel degelijk een verhaal. Er zijn zelfs dingen in scène gezet: kanoeten die onder water open kokkels leegpulken, die moeten wel gevangen zijn, met hun dunne pootjes wadend in een bak met water en een camera.

Maar wat Silence of the Tides níet doet, is gaten invullen. Geen bluf over de beweegredenen van dieren die we niet kennen, geen natuurlijke idylle. De film laat de kijker het van het leven barstende wad ervaren. De schoonheid en de liefde spatten ervan af. Ook voor onze eigen diersoort, al zou het best een tandje minder mogen met onze dadendrang.

Het wad als ‘natuurgebied’, dat bestaat slechts op papier. Om het wad te behouden als de explosie van leven die het is, moeten we vooral onszelf beschermen. Onze nieuwsgierigheid, onze diepste verlangens, en onze liefde voor het leven.

MUZIEK DIE IN- EN UITADEMT

De documentaire Silence of the Tides van Pieter-Rim de Kroon ging in november 2020 tijdens IDFA in Amsterdam in première. In onze buurlanden was de film vorig jaar al in de bioscoop te zien, terwijl wij al die tijd moesten wachten. Sinds kort kunnen ook wij genieten van de schitterende beelden die De Kroon en zijn team hebben geschoten van het Waddengebied. Een opvallende verschijning in de film is de organist Birgit Wildeman die ook verantwoordelijk was voor de opmerkelijke score. Zij sprak onlangs met Score Magazine over de succesvolle documentaire die afgelopen week de Kristallen Film kreeg nadat binnen een week 10.000 bezoekers de film in de filmtheaters hadden gezien.

Overdonderend, zo zou je de film kunnen omschrijven die in- en uitademt met de getijden van het Waddengebied, een van de grootste aaneengesloten draslandgebieden ter wereld. Naast beelden van dieren, mensen, storm en stilte zijn er poëtische overpeinzingen tegen een overweldigend decor van lucht, water, wind, mist en voortdurend veranderend licht. Aanvankelijk wilde Pieter-Rim de Kroon geen muziek gebruiken. Tijdens de voorbereidingen van de film bezocht hij met zijn collega Kees Colenbrander onder meer de kerk van het Duitse Waddeneiland Pellworm. Bij die gelegenheid kreeg hij een cd met orgelmuziek die Birgit Wildeman (1964) hier had opgenomen. Op de terugweg naar Amsterdam raakten De Kroon en Colenbrander onder de indruk van de orgelklanken en bij thuiskomst namen ze contact op met de organist om haar muziek te mogen gebruiken.

Wat sprak De Kroon zo aan in uw muziek? Wildeman: ‛Het ging er in de film om het leven uit te drukken, zoals de dieren en de wind. Als ik het orgel bespeel, dan kun je je afvragen: is dit muziek of wind? Uit zeg maar de adem van het instrument ontwikkelen zich dan klanken en later ook nog een melodie tot dramatische klanken aan toe. Sinds ik aan de Waddenzee woon, voel ik een grote verbondenheid met het orgel en de kerk en houd ik mij met de geschiedenis en de stormvloeden bezig. Op de cd die Pieter-Rim van mij had gekregen, maar net zo goed in de muziek voor de film, heb ik geprobeerd het drasland en de wind met mijn orgelspel tot uitdrukking te brengen.’

Alle muziek die we in Silence of the Tides horen is door Wildeman geschreven. ‛Het begon allemaal met lucht en een klank. Vijf minuten daarvan heb ik naar Amsterdam gestuurd en dat vonden ze prachtig. Ze wilden nog meer muziek voor enkele scènes die ze aan mij uitlegden. Dat was niet zo eenvoudig, aangezien ik geen componist ben, maar enkel een uitvoerend muzikant. Ik heb concertorgel gestudeerd, deels in Amsterdam, en het was dan ook een grote uitdaging om iets te componeren. Nachtenlang heb ik geprobeerd iets op te schrijven, van improvisatie was geen sprake. Wel heb ik gedacht: ik gebruik dit register, ik speel die klank en uiteindelijk heb ik mij in een soort trance geplaatst om de juiste klanken te produceren.’

De muziek werd al in februari 2019 opgenomen in de kerk van Pellworm. Voor Wildeman hebben deze kerk en haar orgel een speciale betekenis. ‛Dat orgel is een zogeheten Arp Schnitger-orgel uit 1714. Vergeleken met het Nederlandse deel van de Waddenzee was de Oost-Friese Waddenzee vroeger vasteland dat na twee grote overstromingen volledig is verwoest. Slechts enkele plaatsen en hun kerken zijn overgebleven. Grote groepen mensen zijn toen gestorven en deze kerk is de oudste van deze streek die is overgebleven. Kort daarna hebben de mensen al hun geld bijeengelegd en ondanks de totale verwoesting dit prachtige orgel gebouwd. Je voelt het allemaal, als je over het drassige land loopt en dat zie je ook aan het begin van de film. Ooit was dat het land waarop mensen hebben geleefd met een oud kerkhof, wat allemaal melancholisch aandoet en dat heb ik dan ook geprobeerd te vangen in mijn muziek.’

Zichtbaar in beeld

Anders dan we gewend zijn, komt de componist ook in beeld. ‛Eigenlijk was dat niet de bedoeling, want ik zou me alleen over de muziek ontfermen. Maar toen De Kroon en Colenbrander mij hadden bezocht, vonden ze het passend dat ik ook te zien zou zijn omdat mensen zoals ik zijn verweven met de natuur van het eiland, al ben ik er niet geboren, want ik ben afkomstig uit Münster. De eerste keer dat ik in beeld kom, loop ik bij eb over het wad en in de tweede scène loop ik over een dichtgevroren weide naar de kerk. De derde locatie is de zolder van de kerk waar ik noten zit te schrijven. Dat is een plek waar ik graag naartoe ga om er een boek te lezen. Je kunt hier de duiven en de wind goed horen. Tot slot speel ik op het kerkorgel dat uitgebeeld wordt als een levend wezen. Opvallend is dat de kijker mij niet en face kan zien, omdat ik niet zozeer als actrice, maar als mens wordt gepresenteerd die verbonden is met het orgel en er al die muzikale geluiden en die adem uit weet te halen.’

De scènes waarin we Wildeman op het orgel zien spelen heeft De Kroon op spectaculaire wijze gefilmd. ‛Nadat hij voor het eerst met mij de kerk had bezocht, maakte hij al precieze plannen voor de cameravoering toen we voor het gebouw stonden. Het orgel is nog nooit zo schitterend opgenomen; het werd allemaal groots aangepakt met een op afstand bediende camera die aan het plafond hing en magnifieke verlichting en dat allemaal voor slechts enkele seconden in de film. Het paste uitstekend bij het toenemende galmen van het orgel en het brullen van de zee.’

Imponerende geluiden

Vroege Vogels Radio | 6 maart 2022

Eb en vloed, leven en dood, mens en dier: de contrasten in de film Silence of the Tides zijn groot. “Het waddengebied beschouw ik als één groot ademhalend organisme”, vertelt filmmaker Pieter-Rim de Kroon in een interview met Roots. De film is vanaf 10 maart te zien in de bioscoop.

Het wad borrelt, slurpt, pruttelt, sopt… Altijd is er geluid, altijd is er beweging van water dat klotst. Altijd is er ergens een hart dat klopt. Wie echt goed luistert, hoort dat het waddengebied zelden zwijgt. Het weerhield filmmaker Pieter-Rim de Kroon er niet van zijn film Silence of the Tides te noemen. “Een titel hoeft wat mij betreft de lading niet compleet te dekken. Er mag ruimte zijn voor verwondering. De titel suggereert stilte en natuur – en dat biedt de film óók – maar het suggereert ook dat er iets bijzonders gaande is.”

Geen natuurfilm

“Silence of the Tides is geen natuurfilm”, benadrukt De Kroon. Het is in ieder geval geen klassieke natuurfilm zoals de BBC ze maakt. Ook is het niet te vergelijken met de Nederlandse producties, zoals over de Oostvaardersplassen, de Veluwe of de Biesbosch. “Er is namelijk geen voice-over die alles duidt of uitlegt en er is geen muziek die je emotie stuurt. Je hoort alleen de natuurlijke geluiden van mens en dier én van het wad. Het enige wat aan de film is toegevoegd is het geluid van een orgel. Dat is opgenomen in een Duits kerkje op het waddeneiland Pellworm. De organist heeft voor de film geprobeerd eb en vloed te vangen in klanken.” Een prachtige vondst. Want het orgel piept, bromt en dreunt alsof het een levend wezen is.

De kracht van contrasten

De 1 uur en 45 minuten durende film speelt zich af in het waddengebied, van Nederland tot Denemarken. “De getijden zijn het hoofdkarakter”, aldus De Kroon. “Het komen en gaan van het water vormt het kloppende hart van de film.” Het filmen van het getij levert bijzondere maar ook een beetje vervreemdende timelapses op die je nooit eerder zag. Je ziet bijvoorbeeld een kwelder waar het water snel stijgt en tegelijk zie je een wolk vogels vliegen. “Bij een gewone timelapse kan dat ook niet, maar wij werken op een andere manier.” Een technische uitleg volgt. Afsluitend: “Voor mij is dat de technische magie van film, het is een beetje alsof je naar een goochelact kijkt waarbij je net de clou mist.”

Bijzonder is ook de manier waarop is gefilmd. De Kroon noemt het een zoekende en observerende stijl. “De camera beweegt nauwelijks en dat doe ik bewust. Door beweging verstoor je het bewustzijn bij de kijker. Ik noem het ook wel radicale observatie in beeld en geluid in grote totaalshots. Je kijkt en beleeft het waddengebied zoals het is.”

Draaikolk van emoties

silence of the tidesEn zo beland als je als kijker in vuurtoren de Brandaris waar je de gesprekken volgt tussen de vuurtorenwachter en de schepen op zee, je rijdt mee met een mysterieuze postbode over een spoorlijntje, je volgt vogelonderzoekers die een kanoet zenderen, je ziet grijze zeehonden tot bloedens toe vechten, er wordt een mens begraven, een vlinder slurpt nectar, je ziet water komen en gaan. De beelden, vaak in de grijsblauwe kleuren van het wad, rijgen zich gestaag aaneen en keren soms weer terug, net als het getij.

Kosmos en kanoet

Als kind kwam De Kroon vaak op Terschelling en ook voor zijn werk voor andere films kwam hij geregeld in getijdengebieden elders op aarde. Dat hij iets wilde doen met de Wadden wist hij wel, maar het concrete idee kwam pas later. Toen hij zijn ideeën deelde – geen muziek, bijna alleen vaste shots – was niet iedereen enthousiast, maar hij zette door. Het levert een film op waarbij je als kijker een draaikolk van emoties ervaart: van afschuw tot verwondering, maar ook wordt gaandeweg duidelijk dat het waddengebied één geheel is. “Tijdens het filmen op een heldere nacht besefte ik nog beter dat de kosmos en de kanoet met elkaar in verbinding staan door de getijdenwerking. Het waddengebied beschouw ik als één groot ademhalend organisme.”

De documentaire Silence of the tides brengt de Waddennatuur en de – soms wringende – relatie met de mens indringend in beeld. Regisseur Pieter-Rim de Kroon en cameraman Dick Harrewijn werkten jaren aan deze film, waarin vogels uiteraard een belangrijke rol spelen. Vanaf 10 maart in de bioscoop te zien.

Voor Silence of the tides is gefilmd bij dag, bij nacht, bij windstilte, bij 39 graden Celsius, bij storm en bij Oostenwind met gevoelstemperatuur van -25. Niet alleen de Nederlandse Waddeneilanden, maar ook de Duitse en Deense eilanden komen in beeld. In de documentaire is geen voice-over en geen filmmuziek te horen. Toch heeft geluid een belangrijke rol. De film won het Wildlife Film Festival in Rotterdam.

Hoe kwamen jullie op het idee voor deze documentaire?

Regisseur Pieter-Rim: “De basis ligt in mijn fascinatie voor de getijden. Ik vind dat een magische cyclus. Dat is het kloppend hart van de film. Er zijn heel veel cycli: dag en nacht, leven en dood, en dan heb je nog de seizoenen: in het voorjaar komen de vogels massaal aan en in het najaar gaan ze weer weg. Zo zijn er heel veel processen die zich tot de getijden verhouden, die ik heb willen vertellen.”

Heb je al lang iets met de getijden?

Pieter-Rim: “Als klein jongetje kwam ik op Terschelling. Op het wad spanden we een lijntje tussen palen. Ter plekke staken we pieren uit als aas. Het was voor mij als jongetje een ontdekking wat er tevoorschijn kwam aan krabbetjes, torretjes, kreeftjes. En met laag water bekogelde ik mijn broertjes met modder.”

Cameraman Dick: “In de film komt zo’n soort ervaring terug in de vorm van kinderen die met kwallen spelen. Zo’n ervaring op jonge leeftijd kan de rest van je leven een connectie met de natuur geven. Ons doel was om de natuur dichtbij te brengen. Daarvoor hebben we vooral gebruikgemaakt van een groothoeklens en een 1000 millimeter telelens. Daarmee breng je vogels en zeehonden zo dichtbij dat het lijkt alsof je ze kunt aanraken. We hebben gebruikgemaakt van een techniek met een lenzensysteem dat ik zelf heb bedacht.”

Hebben jullie zo ook de vogels gefilmd?

Dick: “Ja. De Waddennatuur is verstoringsgevoelig. Om de lepelaarskolonie te filmen hebben we het eerste jaar de plek goed bekeken en een plan gemaakt samen met natuurorganisaties en natuurfilmexpert Marc Plomp. Het tweede jaar hebben we voordat de lepelaars terugkwamen camera’s geplaatst, zodat we ze daarvoor niet hoefden te verstoren.”

Pieter-Rim: “Silence of the tides is niet zomaar een natuurfilm. Flora en fauna spelen wel een grote rol, maar we richten ons ook op de fragiele relatie tussen mens en natuur. Een natuurfilm zonder mens vind ik lastig, want de mens is daar toch. En soms wringt het met ons en de natuur. Want al hebben we steeds meer respect voor de natuur gekregen, als we de kans krijgen, gaan we toch naar gas of olie boren.”

Maken jullie je zorgen over de Waddennatuur?

Pieter-Rim: “Het is een contrast: er wordt heel veel aandacht besteed aan het Waddengebied, er is veel reclame voor, meer en meer toeristen trekken naar de Wadden. Dat is goed voor de directe economie, maar of het goed is voor de natuur, is de vraag…”

Dick: “We willen allemaal wat met dat gebied. We willen massaal in bootjes varen, gasboringen doen, het broedgebied afzetten, maar ook kokkels vangen en militaire oefeningen uitvoeren. Alles moet in datzelfde gebied gebeuren. In de film heeft Pieter-Rim dat bewust allemaal naar voren gebracht.”

Zonder gebruik te maken van een voice-over…

Dick: “Je volgt de verhalen en vormt als kijker zelf een beeld.”
Pieter-Rim: “We hebben een visuele vertelstijl ontwikkeld voor deze film. Het is een bijna nederige manier van kijken. De camera beweegt niet. In de film ga je terug naar de basis: kijken en beleven. Eigenlijk wat je doet als je zelf op het wad bent. Dan staat er hopelijk ook niet iemand in je oor te toeteren wat je ervan moet vinden. Je wilt de natuur beleven in al zijn intimiteit, in al zijn grootsheid en weidsheid.”

Ook is er geen achtergrondmuziek

Pieter-Rim: “Natuurfilms hebben vaak vanaf seconde 1 tot de laatste seconde prachtig gecomponeerde muziek. Daardoor zijn de omgevingsgeluiden bijna niet te horen. Zelfs als het volledig windstil is op de Wadden – wat bijna nooit gebeurt – hoor je opeens het gegorgel uit de grond. Het blijkt het geluid van minuscule krabbetjes of kokkels die aan het spoelen zijn. Dat soort prachtig genuanceerd geluid hoor je niet als je een blik violen erachter zet. Hetzelfde geldt voor een miauw van een kiekendief, en de stilte die volgt als dat geluid weer weg is.”
Dick: “Vaak stonden er wel twee of vier microfoons op verschillende locaties. Als een tureluur op een paaltje zit en opstijgt, hoor je in de bioscoop ook hoe hij achter je verdwijnt.”

Bioscooprelease van Silence of the Tides in het voorjaar van 2022

De première van documentaire Silence of the Tides luidde woensdagavond de 41e editie van het Noordelijk Film Festival in. Niet alleen het publiek, maar ook regisseur Pieter-Rim de Kroon werd verrast toen artistiek leider Fredau Buwalda bekendmaakte dat Silence of the Tides de Award for Special Contribution to Northern Cinema had gewonnen. De prijsuitreiking was een treffende afsluiter van een opening die op alle vlakken imponeerde.

Fredau Buwalda en zakelijk directeur Jacqueline Schrijver waren zichtbaar opgelucht om de eerste film te mogen aankondigen. Fredau: “Schipperend tussen de golven van de pandemie, varen we eigenlijk al twee jaar op een ontregeld kompas. We hebben in die periode heel wat water naar de zee gedragen, maar tegelijkertijd hebben we hoopvol op de uitkijk gestaan. We hebben elke wind in de goede richting proberen te vangen om uiteindelijk aan te komen op een filmfestival dat voelt als thuiskomen.”

Voordat de film in première ging, en daarmee de 41e editie van het Noordelijk Film Festival inluidde, nam Commissaris van de Koning Arno Brok het woord. Hij sloeg spijkers met koppen toen hij sprak over het festival: “Het festival is een ontmoetingsplaats voor veel makers uit binnen- en buitenland. Kunst en cultuur zijn de zuurstof van de geest, en zorgen voor inspiratie en bovenal verbeelding. Film heeft de magie om ons mee te voeren en ons met andere ogen naar de wereld te laten kijken.”

Award for Special Contribution to Northern Cinema
Na zes keer uitstel, ging Silence of the Tides op de openingsavond van het Noordelijk Film Festival eindelijk in première. De documentaire maakte zichtbaar en hoorbaar indruk op het publiek. Regisseur Pieter-Rim de Kroon voelde tevens dat de film binnenkwam. De Award for Special Contribution to Northern Cinema maakte de avond compleet. “Dit ontroert me, echt fantastisch,” aldus De Kroon.

Met deze award zet het Noordelijk Film Festival een filmmaker of acteur in de spotlight vanwege zijn of haar bijzondere bijdrage aan de Noordelijke cinema. De award is een antiek kompas dat symbool staat voor de focus van het festival en de filmmaker op het Noorden, dichtbij en veraf. Eerder werd de award uitgereikt aan Hoyte van Hoytema, Nanouk Leopold en Matthias Schoenaerts, Jim Taihutu, Hisham Zaman, Grímur Hákonarsson, Mijke de Jong, Boudewijn Koole, Ísold Ugadóttir en Monic Hendrickx.