Van feestende meute naar stilte op het strand

Zeventien jaar geleden won Pieter-Rim de Kroon een Gouden Kalf voor zijn documentaire Hollands Licht. Die titel dekte de lading: de kijker werd vergast op fraaie beelden en cultuurhistorische verhandelingen over het al dan niet mythische Hollandse licht. Zijn nieuwste film gaat over het Waddengebied, opnieuw speelt licht een belangrijke rol. We zien blauwe ochtendluchten, woeste wolken en veel zonsondergangen.

Silence of the Tides begint met een kort feitelijk tekstje, zo strekt het Waddengebied zich uit over 500 kilometer en kent het een oppervlakte van 10.000 vierkante kilometer. Daarna wordt het een impressionistische documentaire die geen informatie geeft over wie of wat we zien. Er is geen commentaarstem en ook interviews en filmmuziek zijn afwezig.

Geluiden maken de dienst uit, van een ijzige storm tot de oorverdovende herrie van overvliegende jachtvliegtuigen. Tussendoor veel stilte, die in de zomer onderbroken wordt door de aanvoer van toeristen. De Kroon monteert van een feestende meute op een boot naar stilte op het strand, waar een zittende vrouw yogales geeft. Dit soort ‘botsende’ montages vormen een leidraad in de film.

De Kroon filmde de oefeningen van Defensie met F-16’s boven het unieke natuurgebied met meerdere camera’s, ook vanuit de cockpit. Het culmineert in een spectaculaire ontploffing van een container op het strand. Daarna snijdt hij naar het effect van deze actie, een zwerm vogels die verschrikt opvliegt. Ook al is er geen commentaarstem, zo’n botsende montage maakt duidelijk waar de maker staat.

Soms zitten er vele minuten tussen de contrasten. De toeschouwer mag eerst genieten van pasgeboren lammetjes, maar De Kroon laat een half uur later ook zien wat er met de schapen gebeurt. Het levert een afschuwelijke scène op in het slachthuis, waar De Kroon er niet voor terugdeinst het dodelijke kopschot te laten zien.

Een impressionistische film als Silence of the Tides loopt het risico dat het allemaal wat vormeloos voortkabbelt. De Kroon ondervangt dit grotendeels door structuur aan te brengen middels een aantal terugkerende personages, onder wie een postbezorger en de vuurtorenwachter van de Brandaris. Ook volgt de film de getijdenbewegingen, het levert fraaie ‘time-lapse’ montages op.

Ook al worden ze niet expliciet bij naam genoemd, grutto’s, steltlopers, kwallen, kokkels en mosselen passeren de revue. Een team van het Koninklijk Nederlands Instituut voor Onderzoek der Zee (NIOZ) vangt kanoeten en voorziet deze trekvogels van zenders om hun migratiebewegingen te kunnen nagaan.

De Kroon is niet de eerste die in het Waddengebied filmt, zo maakte Johan van der Keuken De platte jungle (1978) en was er WAD (2018) van Ruben Smit. Wel is Silence of the Tides de eerste Nederlandse natuurfilm met geluid in Dolby Atmos.